Download Ekstrakcija cvrsto tecno PDF

TitleEkstrakcija cvrsto tecno
File Size969.5 KB
Total Pages37
Document Text Contents
Page 1

2















EKSTRAKCIJA -

Page 2

2


1 EKSTRAKCIJA ČVRSTO-TEČNO

Ekstrakcija čvrsto-tečno je operacija prenosa mase kojom se jedna ili više

supstanci izdvaja iz čvrstog biljnog materijala pomoću pogodnog rastvarača. Dve

tehnike ekstrakcije čvrsto-tečno koje se najčesće koriste su maceracija i perkolacija.

Upotreba bilja i njihovih ekstrakata u obliku parafarmaceutskih i dijetetskih

proizvoda povećava se iz godine u godinu. Ovaj trend izazvao je opsežna

istraživanja ekstrakcije ekstraktivnih supstanci i pojedinih bioaktivnih komponenti

velikog broja različitog bilja širom sveta. Pažnja istraživača je fokusirana na prinos,

hemijski sastav i biološku aktivnost ekstrakata i kinetiku procesa, koji imaju

odlučujući uticaj na donošenje odluke o industrijskoj primeni procesa ekstrakcije.

Pristup projektovanju i optimizaciji ekstrakcije čvrsto-tečno bazira se na

eksperimentalno utvrđenom mehanizmu prenosa mase ekstraktivnih supstanci iz

čvrstih čestica, recimo usitnjenog biljnog materijala, u okolnu tečnu fazu (rastvarač,

odnosno tečni ekstrakt).

Kod izbora tehnike i uslova ekstrakcije potrebno je obratiti pažnju na: veličinu

čestice, vrstu rastvarača, temperaturu i mešanje. Što su čestice manje to je veća

kontaktna površina čvrsto-tečno, pa je veća i brzina prenosa mase, a rastojanje koje

rastvorak treba da pređe difuzijom unutar čvrstog materijala je kraće. Rastvarač koji

se koristi treba da je manje viskozan. Rastvarač je čist samo na početku, kasnije

koncetracija rastvorka u rastvaraču raste, dok se brzina prenosa mase smanjuje,

zbog toga što se smanjuje gradijent koncetracije i povećava viskoznost rastvora.

Prilikom povećanja temperature, koeficijent difuzije se povećava, a time se povećava

i brzina prenosa mase u rastvoru.

Bez obzira od primenjene tehnike, proces ekstrakcije se sastoji iz sledećih

faza (Ponomarev, 1976):

rastvaranje rastvorka u rastvaraču,

odvajanje ekstrakta od iscrpljenog biljnog materijala i

ispiranje čvrstog ostatka rastvaračem.

Nakon zavšene ekstrakcije, ekstrakt se odvaja od iscrpljenog biljnog

materijala filtracijom na Büchner-ovom levku.

Page 18

18




Najčešći oblik izdvajanja etarskih ulja je destilacija toplom vodom ili vodenom

parom (hidrodestilacija). Pored hidrodestilacije etarska ulja se mogu iz biljnih organa

izdvajati i ekstrakcijom (upotrebom organiskih rastvarača) i presovanjem. Etarska

ulja se nalaze u raznim biljnim organima - cvetovima, listovima, plodovima, korenju,

semenu i kori (slika 5.2). Količina ulja zavisi od unutrašnjih i spoljašnjih činilaca.

Unutrašnji su vrsta biljke odnosno sorta, a spoljašnji su uglavnom klimatski i

zemljišni činioci. Spoljni činioci utiču da unutar iste vrste imamo različitu količinu

etarskih ulja. U sušnim godinama sa puno sunčanih dana dobijamo više ulja. Takođe

i biljke koje se razvijaju na plodnijim zemljištima imaju više ulja. Svojstva ulja,

organoleptička, hemijska i druga, zavise uglavnom od načina njihovog dobijanja.





Slika 5.2 Izvori eteričnih ulja

Page 19

19




Kozmetička industrija koristi pre svega aromatične biljke i etarska ulja koja

daju boju, ukus, miris i lekovita dejstva. Najčešće se koriste etarska ulja od ruže,

lavande, žalfije, kamilice, matičnjaka (kao zamena za limunovo ulje) i druga. Ova ulja

ulaze u sastav parfema, pomada, masti, gelova, proizvoda za ličnu higijenu (sapuni,

šamponi, kupke) kao i preparata za održavanje čistoće domaćinstva. Pored etarskih

ulja kozmetička industrija koristi biljna ulja, masti, organske kiseline, terpene, amine,

smole, balzame, voskove, vitamine itd. Najzastupljenija jedinjenja etarskih ulja su

ciklični terpeni (limonen), alkoholi (mentol), aldefidi (citral), ketoni (karvon), mnoge

kiseline i estri (slika 5.3).



Slika 5.3 Sastav eteričnih ulja

5.2 Masna ulja

Pored etarskih ulja, biljna (masna) ulja zauzimaju posebno mesto u životu

ljudi, pre svega zbog esencijalnih masnih kiselina i određenih sastojaka koji su

minorni po svom sadržaju, ali su izuzetno značajni u kvalitetnoj ishrani. Glavne

komponente biljnih ulja su trigliceridii, koji su zastupljeni sa oko 97%, a ostalo čine

uglavnom negliceridne komponente, čije prisustvo je od velike važnosti za stabilnost

i nutritivnu vrednost biljnih ulja.

Trigliceridi predstavljaju molekul glicerola esterifikovan sa tri masne kiseline.

Trigliceridi u organizmu stvaraju energetske depoe iz kojih se, zavisno od potrebe

Page 36

36


S 2009. Antioxidant

and Antimicrobial Activities of Echinacea (Echinacea purpurea L.) Extracts Obtained

by Classical and Ultrasound Extraction. Chinese Journal of Chemical Engineering 17

(3) 478-483

extraction of resinoids from overground parts of swett clover (Meliotus officinalis L.).

Journal of the Serbian Chemical Society 59, 735-741



2011. The effect of hydrodistillation techniques on yield, kinetics, composition and

antimicrobial activity of essential oils from flowers of Lavandula officinalis L.

Hemijska Industrija 65, 455 463

Sinclair G.W., Peppas N.A., 1984. Analysis of Non-Fickian Transport in Polymers

Using Simplified Exponential Expression, J. Membr. Sci. 17, 329-331

Seidel A., Zimmels Y., 1998. Mechanism and kinetics of aluminum and iron leaching

from coal fly ash by sulfuric acid, Chem. Eng. Sci. 53, 3835-3852.

zvoj postupaka za dobijanje i karakterizacija ekstrakata

kantariona (Hypericum perforatum L.),

Leskovac, 2000

Wang H., Liu Y., Wei S., Yan Z., 2012. Comparative seasonal variation and chemical

composition of essential oils from the leaves and stems of Schefflera heptaphylla

using microwave-assisted and conventional hydrodistillation. Industrial Crops and

Products 36, 229 237

Wenqiang G., Shufen L., Ruixiang Y., Shaokun T., Can Q., 2007. Comparison of

essential oils of clove buds extracted with supercritical carbon dioxide and other

three traditional extraction methods. Food Chemistry 101, 1558-1564

Toma M., Vinatoru M., Paniwnyk L., Mason J., 2001. Investigation of the effects of

ultrasound on vegetal tissues during solvent extraction. Ultrason. Sonochem 8, 137-

142

Page 37

37


stabilnost ulja semena uljane tikve golice Cucurbita pepo L. Doktorska disertacija,

2011. Novi Sad

Vagi E., Sim ndi B., V s rhelyin Daood H., K ry Doleschall F., Nagy B.,

2007. Supercritical carbon dioxide extraction of carotenoids, tocopherols and

sitosterols from industrial tomato by-products, J Supercritical Fluids 40, 218 226

V.B., 2008. Ultrasonic

extraction of waste solid residues from the Salvia sp. essential oil hydrodistillation.

Biochemical Engineering Journal 42, 97-104

Similer Documents