Download e drejta nderkombetare publike PDF

Titlee drejta nderkombetare publike
File Size187.8 KB
Total Pages45
Document Text Contents
Page 1

(permbledhje e shkurtur e librit)

E DREJTA NDERKOMBETARE PUBLIKE
Autor : prof.Zejnullah Gruda
Universiteti i Prishtines
2003
Nocioni i D-Nderkombetare– shkrimtarët e vjetër, te cilet kane shkruar ne latinisht , per lenden
tone kane perdorur termin e se drejtes romake jus gentium (d.popujve)… Ky term ka përfaqësuar
sistemin juridik unik nacional, qe ka rregulluar mardheniet midis te huajve, midis te huajve dhe
qytetareve romak dhe ka qene i bazuar ne idete e perbashketa drejtesise se popujve te ndryshem
te perandorise .
Termi jus-gentium eshte perdorur edhe per te shenuar normat juridike te cilat kane rregulluar
mardheniet midis shteteve , perkatesisht ne mes popullit romak dhe popujve tjere .
Francisco de Vitoria ne shek: XVI dhe anglezi Zouche ne shek XVII kane perdorur termin jus-
inter-gentes (e drejta midis popujve) ose ( e d.nderkombetare), i cili eshte perhapur dhe pranuar
ne shume gjuhe
Groci shek: XVII krahas me jus-gentium perdor dhe termin inter-civitates( e d. midis shteteve)..
Kete term e kane pervetesuar te gjithe autoret qe kane konsideruar se e d. nderkombetare rregull.
mardh midis shteteve
Jeremy Benthman – me 1789 per here te pare ka perdorur termin International Laë ( e d.
nderkombetare), si zevendesim i termit Laë of Nation ( e d. popujve).
Përkufizimi E-D-Ndk-Pub. – eshte teresia e rregullave dhe normave te sjelljes ndermjet
subjekteve te se drejtes nderkombetare
Subjektet e D. Nërkombtare – janë bartesit e te drejtave dhe detyrave nardheniet nderkombetare
….. Ne percaktimin konkret te subjekteve nderkombetare autoret jane ndare ne disa grupe :
Klasiket – sipas tire vetem shtetet kane cilesine e subjektit – nderkombetar.. Per klasiket shteti
eshte subject nderkombtar, sikurse qe eshte individi subject ne sistemin juridik te nje shteti .
Një grup autoresh qe nga shek:XIX- krahas me shtetet i proklamojne edhe individet si persona
nderkombetare… Sipas tyre shtetet dhe individet jane subject te D – Ndk… Per shumicen vetem
shtetet dhe org.Ndk mund te krijojne rregulla te se drejtes, kurse individi te drejtat dhe detyrat i
nxjerr vetem nga marreveshjet midis shteteve .
Nje gurp i vogel autoresh , vetem individet i konsiderojne si bartes te vertete te drejtave dhe
detyrimeve ne pergjithesi , pra dhe ne te drejten nderkombetare .Ëestlake thotë se detyrat dhe
drejtat e shteteve jane vetem detyra dhe te drejta te njerezve qe i perbejne ato .
Nese mbeshtetemi ne ate qe u tha me lart del se shtetet jane pa dyshim bartes të drejtave dhe
detyrimeve, mirepo nuk jane subject i vetem..Subjekt mund te jene edhe org. Ndk dhe individi –
i cili cdo here e me shume fiton te drejta dhe detyra — pershkak te trendit te zhvillimeve ne D.
NdK bashkekohore.. kurse zhvillimi demokratik e bene te mundshem shfrytezimin e disa te
drejtave. Ne kete ecuri kane kontribuar padyshim reduktimi i sovranitetit te shteteve , njohja e
primatit absolute te se drejtes nderkombetare, njohja e individit si subject i te drejtes
nderkombetare krahas me shtetin dhe pavaresisht nga vullneti shteterore etj.
Ndarja e D. Nerkombetare
D.Ndrk. Pub – rregullon mardh. midis subjekteve te D.Ndk , para se gjithash midis shteteve dhe
org.nderkombetare ; kurse D.Nrdk.Private- rregullon mardh. juridike private me elemente te
jashtme
D.Ndrk.pergjithshme- permban rregulla te pergjithshme juridike qe vlejne per tere bashkesine
ndk, kurse D.Regjionale-i referohet nje nr. te vogel shtetesh; psh (e d. nderkombetare
nderamerikane)

Page 2

D.Pozitive dhe D.Natyrore
D.Zakonore dhe D.Kontraktuese- bazen e vet e kane ne karakterin e burimeve te ndryshme
D.Detyrueshme- (jus Cogens)- përmban norma te D.Ndk, te cilat palet nuk mund t’i
ndryshojne… Këto rregulla krijohen me ligj pse me marveshj ndk. Psh: Karta OKB-se u ndalon
shteteve qe te marrin obligime qe do te ishin ne kundershtim me te. .. Ne grupin e rregullave jus-
cogens hyjne ndalimi gjenocidit, skllaversie, aparteidit, diskriminimit, piraterise, te drejtat e
njeriut, cenimi i te cilave perfaqeson sipas D.Ndk “krim nderkombetar”
D.Luftes dhe D.Paqes-ndarja e ketyre veshtire qe mund te ekzistoje , pershkak se shume rregulla
te se drejtes nderkombetare vlejne edhe ne kohe te luftes , edhe ne kohe te paqes
Natyra Juridike – e D.Ndërkombtare - shume autore, qe nga kohet e grekeve te vjeter e deri ne
ditet e sotme, te se drejtes nderkombetare i mohojne karakterin e se drejtes ….
Rrethin e mohuesve te drejtes nderkombetare e perbejne nje grup i filozofeve, politikologeve,
juristeve, publicisteve (Hobs, Pufendorf , Spinoza, Kant, Hegel, Austin, Lukic etj) qe
pergjithesisht mendonin se rregullat e se D.Ndk nuk kane karakterin e se drejtes positive , sepse
shtetet jane sovrane dhe mbi to nuk mund te kete çfaredo te drejte qe do t’i detyronte… Sipas
Austinit- e “drejta” ka te beje me rregullat e sjelljes te vendosura nga ndonje autoritet politik ose
ligjvenes dhe te cilat imponohen me sanksione fizike , kurse e drejta qe sundon midis kombeve
eshte gabimisht e quajture e drejte !! sipas tij detyrat qe ajo imponon zbatohen me ane te
sanksioneve morale ose nga frika se do te provokojne armiqesi dhe te keqija te pergjitheshme,
nese shkilen maksimat e pranuara dhe respektuara pergjithesisht … Meqe d. nderkombetare i
mungojne karakteristikat e “drejtes positive”, kjo eshte vene ne sferen e etikes ose “moralit
pozitiv nderkombetar”…
poashtu Lorimer pohon se “e d.ndk.pozitive nuk ekziston ne te vertete: e D.Ndk. Pub nuk eshte
as e perkufizuar , as e imponuar nga ndonje autoritet me i larte nga ai , qe subjektet mbajne ne
duart e tyre… Argumentet me te shpeshta qe i kane perodorur mohuesit kane qene mungesa e
organit superme (ligjvenes), mungesa e gjykatave, sanksioneve etj.
Burimet e se drejtes
Klasifikimi:

1. Burimet themelore (traktatet-konventat, zakonet ndr.dhe parimet e pergjithshme juridike)
2. Burimet ndihmese (Jurisprudenca – praktika gjyqesore, dhe doktrina) dhe
3. Rezolutat nderkombetare
a) .Traktatet nderkombtare-jane marreveshjet e lidhura mes dy ose me shume subjekteve te se
drejtes nder. Element qenesor per ekzistimin e traktatit eshte pajtimi i vullnetit te subjekteve i cili
shprehet perms organeve kompetente.
Pra, pajtimi arrihet ne traktat nepermjes shprehjes se vullnetit dhene shprehimisht …Perdallim
nga zakonet ndk. tek te cilat vullneti shprehet heshtazi
Traktatet ndërkombetare mund te klasifikohen ne baze te disa kritereve:
a) sipas lendes (politike, ekonomike)
b) sipas objektivave (paqes, mrojtjes)
c) formes (me shkrim, me goje)
d) menyres se lidhjes (solemne, te thjeshta)
e) kohes sa do jene ne fuqi
f) hapesires gjeografike net e cilen shtrihen etj.

Sipas veprimit te normave juridike Traktatet Ndërkombetare ndahen ne:
1. Traktate ligje-normavenese, jane burim i drejtperdrejte i se D.Ndk... Me to kontraktohen
rregulla te reja te sjelljes ose vertetohen, perkufizohen, abrogohen rregullat e ekzistuese zakonore

Page 22

T’i pranoje detyrimet nga Karta ;
Te jete i afte dhe i gatshem per t’permbushur ato
OKB- sot ka ne gjirin e vet 192 shtete te botse .
Perfundimi i anetarsise ne OKB
Terheqja- Karta e OKB-se lejone mundesine qe cdo shtet anetare te terhiqet nga
org, por me pare duhet t’i paraqes arsyet e terheqjes , te cilat duhet te jene te tilla
qe arsyetojne vendimin.
Perjashtimi – neni 6 i Kartes se OKB-se ka parashikuar qe sicili anetare i org, i cili
shkele vazhdimisht parimet e Kartes se OKB-se mund te perjashtohet nga
organizata.
Pezullimi - neni 5 i Kartes se OKB-se ka parapare ndalimin e ushtrimit te drejtave
dhe privilegjeve te lidhura me cilesine e anetarit te org, ne rast se ndaj nje anetari
te org. eshte marre ndonje veprim shtrengues ose parandalues.
Organet e OKB-se
1. Asambleja e Pergjitheshme- eshte org.qendrore; ate e perbejne perfaqesuesit e
te gjitha shteteve anetare te OKB-se … Cdo shtet anetare ne Asamble mund te kete
me se shumti 5-perfaqesues. Sesionet- e veta i mbane nje here ne vite (sesionet e
rregullta), te cilat fillojne te marten e trete te muajt shtatore dhe zgjasin rregullisht
disa muaj.. Me kerkesen e KS ose shumices se anetareve te OKB-se Asambleja
mund te mbaje dhe asambleja mund te mbaje dhe sesione te jashtezakonshme..
Mbledhjet e ketilla duhet te mbahen brenda afatit prej 15 ditesh prej castit kur
eshte bere kerkesa. Asambleja ka 7- komitete : ( a) qeshtje te sigurise Ndk dhe
carmatimit, b) qeshtje ekonomike, c) qeshtje sociale, humanitare,kulturore , d)
qeshtje te shkolonizimit , e)qeshtje administrative buxhetore , f) qeshtje juridike , g)
2. Keshilli Sigurimit (KS) – perbehet nga 15 anetare , nga te cilet 5- jane anetare te
perhereshem (Kina, Franca, Rusia, SHBA, UK) ndersa , 10- tjera jane ( 5 vende afro-
aziatike , 2- vende Amerikes Latine , 2 vende Evropes- P)…. Sesionet­ – KS
mbane sesione kurdohere qe t’eshte nevoja. Per kete arsye cdo anetare i KS, eshte i
detyruar t kete gjate tere kohes nje perfaqesues ne seline e OKB-se… Funksionet-KS
– eshte organi qe mban pergjegjesine kryesore per ruajtjen e paqes dhe sigurise
nderkombetare.
3. Keshilli Ekonomik-social- eshte krijuar me qellim qe te kontribuoje per sigurimn e
paqes perms krijimit te kushteteve te stabilitetit dhe mireqenies qe jane te
domosdoshme per mardh,paqesore midis popujve\
4. Sekretariati – personelin e KB (sekretariatin) e perbejne 16.000 nenepunes nga
mese 150 vende te botes, te cilet punojne ne seline e OKB-se ne Nju-Jork dhe ne
qendra tjera te botes… Sekretari i pergjithshem mbane pergjegjesine per punen e
pergjitheshmete Sekretariatit dhe personelit te OKB. Ai i paraqet Asamblese se
Pergjitheshme raportin vjetor mbi aktivitetet e organizates.
5. Keshilli i Kujdestarise – sistemi nderkombetare i kujdestarise i OKB-se eshte
krijuar per te zevendesuar sistemin e mandateve te LK dhe qellim kryesor kishte
forcimin e paqesdhe sigurise, perparimit politik, ekonomik, social dhe arsimor te
popullesie se territorit nen kujdestari;Sistemi i kujdestarise duhej te zbatohej mbi:
a)territoret qe gjendeshin nen mandate ; b) territoret qe do tu merreshin shteteve

Similer Documents