Download Δεσμός-συναίσθημα-και-διαπροσωπικές-σχέσεις PDF

TitleΔεσμός-συναίσθημα-και-διαπροσωπικές-σχέσεις
File Size8.2 MB
Total Pages292
Document Text Contents
Page 2

Ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΦΕΤΣΙΟΣ είναι πτυχιούχος του Τμήματος Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας του Αριστοτέλειου
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και Διδάκτορας του Τμήματος Ψυχο­
λογίας του Πανεπιστημίου Lancaster Αγγλίας. Εργάστηκε για πολλά
χρόνια ως ερευνητής (Research Associate) του Κέντρου για τη μελέ­
τη της Οικογένειας του Πανεπιστημίου Cambridge Αγγλίας και ως
διδάσκων (Affiliate Lecturer) Κοινωνικής Ψυχολογίας στη Σχολή
Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Cambridge.
Υπήρξε Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας και ιδρυτικό
μέλος του Τμήματος Ψυχολογίας του Anglia University στο Cambridge.
Είναι Επίκουρος Καθηγητής του Τμήματος Ψυχολογίας του Πανεπι­
στημίου Κρήτης και Honorary Research Fellow του Anglia University-
Cambridge.

Η ερευνητική του δουλειά εστιάζεται στη μελέτη των ατομικών
διαφοροον στην οργάνωση του δεσμού στους ενηλίκους, την επικοι­
νωνία στις διαπροσωπικές σχέσεις και το συναίσθημα, όπως και σε
εφαρμοσμένες περιοχές της Κοινωνικής Ψυχολογίας, Έχει δημο­
σιεύσει πολλές επιστημονικές μελέτες σε διεθνή περιοδικά και διε­
θνή συνέδρια για τις Διαπροσιοπικές Σχέσεις και το Συναίσθημα.

Είναι μέλος της Διεθνούς Εταιρείας για τη Μελέτη των Διαπροσω­
πικών Σχέσεων (International Association for Relationships Research)
και της Διεθνούς Εταιρείας για τη Μελέτη του Συναισθήματος
(international Society for Research on Emotion) και υπήρξε υπότρο­
φος της British Academy και Royal Society της Μεγάλης Βρετανίας.
Ερευνητικές του προτάσεις έχουν επιχορηγηθεί από την Ευρωπαϊκή
Ένωση, Nuffield Foundation κ.ά. (βλ. http://www.soc.uoc.gr/psycho/
kafetsios).

http://www.soc.uoc.gr/psycho/

Page 146

ΕΝΕΡΓΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΔΕΣΜΟΥ: ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜ ΑΤΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

σθημάτων στη διαπροσωπική συναλλαγή στα αρχικά στάδια των σχέσεων
δεσμού.

Οι ανασφαλείς τύποι δεσμού συνδέονται με τη δυσλειτουργική ρύθμιση
του αρνητικού συναισθήματος. Τα ανασφαλή άτομα παρατηρήθηκε ότι εί­
ναι λιγότερο εγωανθεκτικά, περισσότερο ανήσυχα και εχθρικά σε σχέση με
τους ασφαλείς φίλους τους (Kobak & Sceery, 1988). Έμμονα άτομα βιώ­
νουν άγχος και δίνουν προσοχή περισσότερο στο αρνητικό συναίσθημα,
ενώ τα άτομα με τύπο αποφυγής τείνουν να καταστέλλουν το αρνητικό
συναίσθημα, το οποίο βιώνουν ούτως η άλλως (Dozier & Kobak, 1992).
Πρόσφατη μαρτυρία έδειξε περαιτέρω ότι οι ασφαλείς και ανασφαλείς τύ­
ποι δεσμού διαφέρουν στη ρύθμιση του αρνητικου συναισθήματος φόβου
του θανάτου (Mikulincer & Orbach, 1995). O i uendeling (1998) στην ανα­
σκόπησή του υπέδειξε ότι η ρύθμιση της αρνητικής συγκινησιακής κατά­
στασης είναι μια σχετικά σταθερή εσωτερική οργάνωση των νόμων που
διέπουν το δεσμό.

Η ρύθμιση του συναισθήματος έχει σημαντικές επιπτώσεις στις στενές
σχέσεις. Ο ασφαλής δεσμός συσχετίζεται με τα θετικά συναισθήματα και
αντίστροφα με τα αρνητικά συναισθήματα (Simpson, 1990' Magai, Distel
& Liker, 1995). Ο έμμονος τύπος παρουσιάζει την αντίθετη διαμόρφωση
των σχέσεων με τα θετικά και αρνητικά συναισθήματα (Simpson, 1990).

Η ρύθμιση του συναισθήματος είναι μια κεντρική λειτουργία, άμεσα
συνυφασμένη με τους τύπους δεσμού. Ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του
1980 είχε δειχθεί ότι άτομα με ασφαλή τύπο δεσμού χρησιμοποιούν στρα­
τηγικές ρύθμισης του συναισθήματος που ελαχιστοποιούν το στρες και το
άγχος, δίνοντας παράλληλα έμφαση στα θετικά συναισθήματα (Kobak &
Sceery, 1988). Άτομα με ανασφαλή τύπο δεσμού ακολουθούν στρατηγικές
ρύθμισης του συναισθήματος που εστιάζονται στα αρνητικά συναισθήμα­
τα και βιώνουν τις διαπροσωπικές ή άλλες καταστάσεις ως περισσότερο
αγχογόνες (τύπος εμμονής) ή τείνουν να καταπιέζουν τα συναισθήματά
τους (τύπος αποφυγής). Δέκα χρόνια μετά τις αρχικές έρευνες, ο Fuendeling
(1998) έκανε μια ανασκόπηση της βιβλιογραφίας και, βασισμένος πάνω
σε ευρήματα από διαφορετικούς μεταξύ τους περιοχές έρευνας, προτείνει
ότι ο έλεγχος του συναισθήματος αποτελεί γνώρισμα της προσωπικότη­
τας (trait) άμεσα συνδεδεμένο με τον τύπο δεσμού.

Για την κατανόηση των προτύπων ή στρατηγικών ρύθμισης του συναι­
σθήματος ανά τύπο δεσμού είναι χρήσιμο να ανατρέξουμε σε έρευνες της
αναπτυξιακής 'ψυχολογίας. Όπως εξηγήθηκε παραπάνω, το συμπεριφο-
ρικό σύστημα δεσμού είναι ένα επανατροφοδοτούμενο σύστημα που έχει
στόχο να προστατεύσει το βρέφος από κινδύνους με τη διασφάλιση της

Page 147

ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

απόστασης από το γονέα/τροφό. Η λειτουργία του συστήματος είναι απο­
τέλεσμα της αίαθησης^ασφάλειας, η οποία αποτελεί και το αναμενόμενο
αποτέλεσμα του συστήματος δεσμού (Sroufe & Waters, 1977· Berman,
Marcus & Berman, 1994). Συμπεριφορές δεσμού που οδηγούν στο επιθυ­
μητό αναμενόμενο αποτέλεσμα (δηλαδή την ασφάλεια), συνδέονται με τη
μείωση των αρνητικών συναισθημάτων άγχους και φόβου, ενώ συμπερι­
φορές που δεν ανταποκρίνονται στη διατήρηση της απόστασης και της
αίσθησης ασφάλειας (π.χ. απόμακρος γονέας/τροφός, έλλειψη φροντίδας
κ.λπ.), σχετίζονται με υψηλά επίπεδα άγχους και στρατηγικές ρύθμισης
του συναισθήματος για την καταπολέμηση των αρνητικών συναισθημά­
των. Εδώ, όπως γίνεται κατανοητό, έγκειται και η σύνδεση των τύπων δε­
σμού με νευροψυχολογικές βάσεις του συναισθήματος (π.χ. Nelson &
Panksepp, 1998).

Οι στρατηγικές ρύθμισης του συναισθήματος των ασφαλών ή ανασφα­
λών ατόμων αντανακλώνται και στην κλασική πλέον μέθοδο, το παρά­
δειγμα του ξένου (Ainsworth, Blehar, Waters & Wall, 1978). Είναι χαρα­
κτηριστικό ότι νήπια με ασφαλή τύπο δεσμού (Β) προσεγγίζουν το γονέα,
εκφράζουν τα αρνητικά συναισθήματα άγχους και φόβου (με κλάμα
κ.λπ.) και βρίσκουν ανακούφιση με την επάνοδο του γονέα. Νήπια με ανα­
σφαλείς τύπους δεσμού, όμως, ακολουθούν άλλες, δυσλειτουργικές στρα­
τηγικές ρύθμισης του συναισθήματος. Νήπια τύπου άγχους-αποφυγής (Α,
anxious-avoidant) ακολουθούν συμπεριφορές αποφυγής (disattachment),
καθώς αποφεύγουν επαφή με το γονέα και συναισθηματικά φαίνεται να
καταπιέζουν τα αρνητικά συναισθήματα. Αντίθετα, νήπια τύπου άγχους-
αντίστασης (C, anxious-resistant) ακολουθούν αμφιθυμικές συμπεριφορές
έναντι του γονέα με την έκφραση από τη μία υπέρμετρου αρνητικού συ­
ναισθήματος (κλάμα) ως ένδειξη διαμαρτυρίας, από την άλλη όμως απο-
φεύγοντας να προσεγγίσουν το γονέα για την παροχή φροντίδας.

Αυτά τα πρότυπα συμπεριφοράς και έκφρασης του συναισθήματος
έχουν εξηγηθεί από την οπτική των επανατροφοδοτικών συστημάτων
(control systems), που συνδυάζουν γνωστικές και συναισθηματικές δομές
(Kobak, Sudler & Gamble, 1992). Ασφαλή βρέφη έχουν αναπτύξει ΕΜΔ
για το γονέα ως άτομο που γενικά ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους και
συνακόλουθα οδηγούν σε ανοιχτή έκφραση του συναισθήματος (αρνητι­
κού και θετικού). Η ρύθμιση του συναισθήματος στους ανασφαλείς τύ­
πους είναι δυσλειτουργική, με την έννοια ότι οι συναισθηματικές δομές
(έκφραση) δεν ακολουθούν τις γνωστικές δομές (Dodge, 1991). Νήπια με
ανασφαλή ΕΜΔ έχουν αναπτύξει προσδοκίες για ένα γονέα απόμακρο
(τύπου Α) ή ανακόλουθο στις συμπεριφορές φροντίδας (τύπου C) και αυ­

Page 291

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Z o u l a , S. (1999). Attachment styles and decoding facial expressions o f emotion.
Unpublished MBc Thesis. Cambridge: APU.

Z ik o s , E. (2003). The effects o f affect priming in the activation o f Attachment
Working Models. Unpublished MBc Thesis. Cambridge: APU.

Page 292

Όταν στις αρχές της δεκαετίας του 1960 ο John Bowl by συνέθετε τη Θεωρία
Δεσμού, μάλλον δεν θα μπορούσε να φανταστεί την επίπτωση που θα είχαν οι
ιδέες του για τις πρώιμες συναισθηματικές εμπειρίες στις σχέσεις και την ψυ-
χοσυναισθηματική εξέλιξη του ατόμου στην εξέλιξη της μοντέρνας ψυχολογίας.
Σχεδόν 40 χρόνια μετά τη δημοσίευση της κλασικής τριλογίας, η θεωρία δεσμού
αποτελεί πλέον μία από τις πιο σημαντικές θεωρίες του 20ού αιώνα, με εφαρ­
μογές σε όλες σχεδόν τις περιοχές της μοντέρνας ψυχολογίας (αναπτυξιακής,
κοινωνικής, συμβουλευτικής, γνωστικής, κλινικής) και ψυχιατρικής.

Η μονογραφία αυτή αποτελεί ένα βασικό εγχειρίδιο για τους φοιτητές ψυχο­
λογίας και συγγενών τμημάτων και τους ειδικούς στις κοινωνικές επιστήμες.
Αποτελεί το απαύγασμα πολλών ετών ερευνητικής δουλειάς για το δεσμό σε
όλο το φάσμα της ζωής και εισάγει τον αναγνώστη σε σχετικά πρόσφατα ευρή­
ματα για το δεσμό, τα συναισθήματα και την επίδρασή τους στις διαπροσωπικές
σχέσεις. Το κεντρικό επιχείρημα της μονογραφίας είναι ότι στη βάση των ατομι­
κών διαφορών στην οργάνωση του συστήματος δεσμού (ασφαλών και ανασφα­
λών τύπων δεσμού) βρίσκονται στρατηγικές ρύθμισης και ελέγχου των συναι­
σθημάτων που το άτομο μαθαίνει από νωρίς στις σχέσεις του με τους άλλους.
Η κατανόηση αυτών των συναισθηματικών λειτουργιών ενδιαφέρει τόσο τους
ειδικούς στο χώρο της ψυχολογίας και ψυχικής υγείας, αλλά και όσους έχουν
την περιέργεια να εντρυφήσουν σε αυτό το σημαντικό κομμάτι της μοντέρνας
ψυχολογίας.

Ο αναγνώστης θα βρει επιστημονικά τεκμηριωμένες πληροφορίες σε θέματα
όπως: οι ερωτικές σχέσεις, τα βασικά συναισθήματα, η επικοινωνία και η ανα­
γνώριση των συναισθημάτων στις σχέσεις, η συναισθηματική νοημοσύνη, η ικα­
νοποίηση από το γάμο κ.ά. Οι ψυχολόγοι-ερευνητές θα βρουν επίσης εργαλεία
για τη μέτρηση δεσμού, των συναισθημάτων και της συναισθηματικής επικοινω­
νίας στις σχέσεις, όπως και μια πλούσια βιβλιογραφία για το δεσμό, τα συναι­
σθήματα και τις διαπροσωπικές σχέσεις.

«Σε αυτό το σπουδαίο έργο, ο Δρ. Κωνσταντίνος Καφέτσιος επιθεωρεί και συν­
θέτει δημιουργικά τη θεωρία και έρευνα για το δεσμό, ενώ τονίζει τη σχέση
αυτού του θεωρητικού πλαισίου για την κατανόηση της έναρξης και διατήρησης
ατενών διαπροσωπικών σχέσεων στους ενηλίκους».

Prof. M a r i o M i k u l i n c e r , Bar-1 Ian University

τυπωθήτω

Π Ο ΕΞΩΦΥΛΛΟ: ELIE NADELMANN (1882-1946), TANGO (1919)

Similer Documents